در فعل های ساده فارسی پس از حذف “-َن“ از مصدر، بن ماضی باقی می ماند و از جهت تغییری که از بن ماضی به بن مضارع انجام می گیرد، به هشت گروه تقسیم می شود.

-1فعل هایی که مصدر آن ها به “ – یدن” ختم می شود. در این فعل ها پس از حذف “-ید” از بن ماضی بن مضارع به دست می آید:

   نالیدن - نالید - نال         بریدن - برید - بر

 استثناهای این گروه عبارتند از:

آفریدن - آفرید - آفرین               گزیدن - گزید - گزین                     چیدن - چید - چین

شنیدن - شنید -شنو               دیدن -دید - ببین

2 -فعل هایی که مصدر آن ها به “ – دَن” ختم می شود. در این فعل ها پس از حذف “-د” از بن ماضی بن مضارع به دست می آید:

  خوردن - خورد -خور               پراکندن - پراکند - پراکن

 استثناهای این گروه عبارتند از:

  آزردن  - آزرد - آزار             آمدن - آمد - آ          بردن - برد - بَر                زدن -زد - زَن

  شدن - شد - شو             کردن - کرد - کن           مردن - مرد - میر

-3 فعل هایی که مصدر آن ها به “ - ادن” ختم می شود. در این فعل ها پس از حذف “-اد” از بن ماضی بن مضارع به دست می آید:

افتادن - افتاد - افت                                     فرستادن - فرستاد - فرست

 استثناهای این گروه عبارتند از:

  دادن  - داد - ده                                          گشادن - گشاد - گشا

 

-4فعل هایی که مصدر آن ها به “ - ودن” ختم می شود. در این فعل ها پس از حذف “-د” از بن ماضی “-و” به “ ا ” تبدیل می شود:

  آزمودن- آزمود - آزما                                     زدودن - زدود - زدا

 استثناهای این گروه عبارتند از:

  بودن - بود - بو                                             درودن - درود-  دِرَو

-5فعل هایی که مصدر آن ها به “ -ختن” ختم می شود. در این فعل ها “ت” از بن ماضی حذف و “خ” به “ز” تبدیل می شود:

ساختن - ساخت - ساز                               سوختن - سوخت - سوز

 استثناهای این گروه عبارتند از:

  شناختن- شناخت- شناس                     فروختن- فروخت- فروش                گسیختن - گسیخت - گسل

-6فعل هایی که مصدر آن ها به “ -ستن” ختم می شود. در این فعل ها پس از حذف “-ست” از بن ماضی بن مضارع به دست می آید:

  زیستن - زیست - زی                             آراستن - آراست - آرا

 در این گروه اگر پس از حذف “ست” از بن ماضی فقط یک حرف بی صدا و یک حرف با صدا باقی بماند دو حالت بوجود می آید:

 الف) اگر مصوت باقی مانده اَ یا آ باشد در بن مضارع حرف صامت “ھ “ افزوده می شود مانند:

     جستن - جست - جه

  ب) اگر مصوت باقی مانده “ا ُ “ باشد به “او” تبدیل می شود:

    جُستن - جُست - جو

استثناهای این گروه عبارتند از: بستن  بند     پیوستن     پیوند    خاستن   خیز

 شکستن   شکن    نگریستن   نگر    گسستن   گسل     نشستن    نشین

-7فعل هایی که مصدر آن ها به “ -شتن” ختم می شود. در این فعل ها “ت” حذف و “ش” به “ر” تبدیل می شود:

  کاشتن - کاشت- کار                             گذاشتن - گذاشت-گذار

 استثناهای این گروه عبارتند از:

رشتن -  ریس         گشتن - گرد        نوشتن - نویس         افراشتن - افراز      سرشتن - سرش       کشتن - کش 

 

-8 فعل هایی که مصدر آن ها به “ -فتن” ختم می شود. در این فعل ها “ت” حذف و “ف” به “ب” تبدیل می شود:

  تافتن - تافت - تاب              یافتن - یافت - یاب

 استثناهای این گروه عبارتند از:

بافتن  -  باف         شکافتن- شکاف        شکفتن - شِکُف

منابع: توصیف ساختاری زبان فارسی(انتشارات امیرکبیر) و دستور زبان فارسی (موسسه فرهنگی فاطمی(